Afspraken voor een circulaire economie

Wereldwijd is sprake van een sterke bevolkingsgroei, van toenemend gebruik van materialen en toenemende milieudruk vanwege afvalstromen. De groeiende vraag naar grondstoffen leidt -en zal steeds vaker leiden- tot schaarste. Het concept circulaire economie biedt een basis om mondiaal in een redelijk welvaartsniveau te kunnen blijven voorzien. Er zijn op alle fronten afspraken nodig om duurzaam denken en handelen te verankeren in het economische systeem.


Aan welke normen en standaarden op het gebied van circulaire economie wordt gewerkt?

Het programma Circulaire Economie van NEN werkt aan afspraken in 8 sectoren. Door goed te luisteren naar de barrières en behoeften in die sectoren en vervolgens de belangrijkste partijen samen te brengen, faciliteert en regisseert NEN het standaardisatieproces.

Ook in een Circulaire Economie willen we zekerheid over de kwaliteit en de veiligheid van processen, diensten en producten.


We willen met elkaar bijvoorbeeld dat een innovatief product van gerecyclede kunststof net zo goed presteert. Dit geeft vertrouwen in nieuwe werkwijzen. Het verankeren van circulair denken en doen in het economische systeem, vraagt om nieuwe afspraken. De standaarden en normen die bij NEN ontwikkeld worden geven daar invulling aan. Hiermee werken we aan een gelijk speelveld voor alle partijen.

De rol van NEN 2525Ook in een Circulaire Economie willen we zekerheid over de kwaliteit en de veiligheid van processen, diensten en producten. We willen met elkaar bijvoorbeeld dat een innovatief product van gerecyclede kunststof net zo goed presteert. Dit geeft vertrouwen in nieuwe werkwijzen. Het verankeren van circulair denken en doen in het economische systeem, vraagt om nieuwe afspraken. De standaarden en normen die bij NEN ontwikkeld worden geven daar invulling aan. Hiermee werken we aan een gelijk speelveld voor alle partijen.

'Circulair denken, circulair doen: De nieuwe norm’ is het motto. Binnen de projecten in het programma brengt NEN belanghebbenden bij elkaar.

Zij gaan met elkaar in gesprek om tot de oplossingen te komen die zonder samenwerking niet mogelijk zouden zijn.'

Boukje van Reijn, programmamanager circulaire economie

DE ROL VAN NEN


NEN brengt partijen bijeen die belang hebben bij afspraken over een bepaald onderwerp waardoor de marktintroductie van nieuwe producten versneld wordt.

8 SECTOREN


Welke rol spelen afspraken bij een circulaire economie?

Circulair Bouwen

Een circulaire bouwsector draagt bij aan het verkleinen
van het grote aandeel dat de sector heeft in geproduceerde afvalstromen, (primair) grondstoffengebruik en het energie-verbruik. Dit kan gerealiseerd worden door terugwinning en hergebruik van bouwmaterialen, -producten en elementen.

Om stappen te kunnen maken in de transitie van deze sector, zijn bouwbreed gedragen afspraken nodig die hun weerslag zullen hebben op de inrichting en uitvoering van het gehele proces.

Welke breed gedragen afspraken zijn nodig?

  • Afspraken over de productie tot en met beheer en demontage. Een eenduidige taal is daarvoor een eerste vereiste zodat iedereen in de bouw de afspraken begrijpt en kan toepassen.
  • Afspraken voor methoden voor het vastleggen van informatie over materialen en producten in bouwwerken, het meetbaar maken van circulariteit en het aantonen van de kwaliteit van herbruikbare elementen.

Wat zijn de huidige ontwikkelingen?

  • Platform CB’23: Circulair Bouwen in 2023
  1. Framework voor Circulair Bouwen (via platform CB'23)
  2. Paspoorten voor de bouw (via platform CB'23)
  3. Meten van circulariteit (via platform CB’23)
  • Hergebruik van constructieve elementen
  • IFD Beweegbare bruggen

Kunststoffen

Een wereld zonder kunststoffen is niet meer voor te stellen. De vele soorten plastics die zijn ontstaan door specifieke samenstellingen voor specifieke toepassingen, leveren een forse uitdaging voor het recycling proces. Kunststof producten moeten zodanig ontworpen worden dat deze kunnen worden hergebruikt en na afdanking hoogwaardig kunnen worden gerecycled. Daarnaast moeten kunststof materialen in ketens zo efficiënt mogelijk benut worden

Welke standaarden/specificaties zijn nodig?

  • Gerecyclede plastics (recyclaat, blauwdruk is opgesteld)
  • Biobased plastics (on-going)
  • Borgen van verwerkingsproces

Wat zijn de huidige ontwikkelingen?

  • Kwaliteit van recyclaat

Kunststoffen worden nog relatief weinig gerecycled en recycling vindt vaak plaats in relatief laagwaardige toepassingen. Een voorwaarde om tot meer en hoogwaardiger recycling te komen, is duidelijkheid in de markt over de specificaties van gerecycled kunststof (recyclaat) door standaarden. Leveranciers kunnen dan op voorraad produceren en producenten van eindapparatuur kunnen bij meerdere toeleveranciers terecht.


  • Keurmerk recycled content (TAFI)

Inventarisatie van de Europese ontwikkelingen met betrekking van de ontwikkeling van normen en keurmerken op het gebied van recyclaat (gerecycled kunststof) in een eindproduct.

Zorg

De komende jaren ligt er voor de zorgsector een forse uitdaging om de groei van de zorgvraag op te vangen, waar bovenop de vragen ten aanzien van verduurzaming en circulariteit komen. Voor deze sector is belangrijke circulaire winst te behalen op de gebieden medische producten, voeding, vervoer en vastgoed. Er is overlap met de vraagstukken vanuit onder andere sectoren, bijvoorbeeld ten aanzien van circulair inkopen, circulair bouwen en het analyseren en scheiden van afvalstromen.


Specifieke vraagstukken hebben onder andere betrekking op de circulaire toepassing van medische apparatuur. Patiëntveiligheid is daarbij een belangrijk aspect.

Wat is er nodig?

  • De sector behoefte heeft behoefte aan afspraken over de criteria waar medische apparatuur aan moet voldoen.

Wat zijn de huidige ontwikkelingen?

  • Green Deal Zorg

NEN heeft de Green deal Zorg ondertekend. De kern van de deal is de reductie van CO2, zuinig gebruik van grondstoffen, schoon water en een gezonde leefomgeving in en rond zorginstellingen. Om verduurzaming in de zorg te versnellen, moeten partijen verbinden en afspraken maken. Marktacceptatie, draagvlak creëren en vertrouwen opbouwen zijn essentieel voor de transitie naar een circulaire economie. Normen en certificaten kunnen dit in goede banen leiden.


  • Platform Duurzaamheid & medische hulpmiddelen

In 2019 zijn een aantal ‘actieteams’ gestart die gaan definiëren tegen welke belemmeringen men aanloopt, welke thema’s het eerste in aanmerking komen om samen uit te werken en of er koplopers in de sector zijn waar de keten van kan leren. Het platform is een tool om de partijen in de keten met elkaar te verbinden om zo duurzaamheid van medische hulpmiddelen te versnellen. Eind 2019 moet aantoonbaar een eerste stap zijn gezet om te komen tot duurzame medische hulpmiddelen.


  • Platform normalisatie-agenda zorg

Betreft afspraken over verantwoord hergebruik van medische apparatuur. Waar ze zich op willen richten is verduurzaming van medische technologie en medische hulpmiddelen.

Circulair ondernemen

Van bezit naar gebruik, het service-model en daarbij behorende producenten verantwoordelijkheid, kan in veel sectoren bijdragen aan onder andere materiaal efficiëntie en de kosten en effectiviteit van het afvalbeheer van producten die op de markt gebracht worden.

Circulair denken en doen zal verankerd moeten worden in de bedrijfsvoering en bestaande managementsystemen, zich onder meer uitend in circulaire inkooptrajecten en productieprocessen. Hiervoor zijn afspraken nodig, zodat drempels voor nieuwe businessmodellen worden weggenomen.

Welke breed gedragen afspraken zijn nodig?

  • Er zijn afspraken nodig ten aanzien van ketenbeheer en het borgen van de herkomst van producten ('chain of custody').
  • Er zijn afspraken nodig voor de deel-economie (deel-gebruik van goederen en diensten).

Wat zijn de huidige ontwikkelingen?

  • Innovatiemakelaar

Nederland behoort tot de top van innovatieve landen. In bijna iedere sector worden nieuwe producten, diensten of concepten gelanceerd. Soms lokaal, maar met regelmaat ook internationaal. Om innovatieve bedrijven te ondersteunen heeft NEN daarom een innovatiemakelaar in het leven geroepen, specifiek voor het MKB. Lees meer.


  • Oprichting nationale normcommissie Circulaire Economie

De voorlopige scope van de nieuwe ISO-commissie is het ontwikkelen van internationale normen voor het implementeren van circulaire economie in alle typen organisaties.


  • Circulair inkopen

Het inkopen van producten en diensten door onder andere aanbestedende diensten is een belangrijke stap in de marktontwikkeling van een circulaire economie, en is als zodanig ook een belangrijk onderdeel van de transitie-agenda.

Maakindustrie

In de brede scope van de maakindustrie-sector wordt relatief veel gebruik gemaakt van schaarse grondstoffen, die bij groeiende welvaart en wereldpopulatie minder eenvoudig -tegen acceptabele kosten- beschikbaar zullen zijn.


Leveringszekerheid van grondstoffen en halffabricaten staat hoog op de (inter)nationale agenda. Materiaal-efficiëntie is daarom een belangrijk thema binnen deze sector.

Welke breed gedragen afspraken zijn nodig?

  • Het is van belang om eisen te formuleren voor onder andere circulair productontwerp en circulaire inkoop. Daarnaast zijn criteria nodig voor het gebruik van circulair materiaal.
  • Om de kwaliteit van retourstromen te verhogen, is aandacht nodig voor het stellen van eisen aan inzameling.

Wat zijn de huidige ontwikkelingen?

  • Material-efficiency in eco-design

De normcommissie ‘Material-efficiency in eco-design' richt zich op het ontwikkelen van normen op het gebied van ecodesign en effectief gebruik van materialen in energie gerelateerde producten. De Nederlandse normcommissie volgt de Europese normcommissie JTC10, ‘Energy Related: Material Efficiency Aspects for Ecodesign’. NEN voert hiervoor ook het secretariaat. Op verzoek van de Europese Commissie maakt JTC10 normen voor:

  • Levensduur
  • Repareerbaarheid
  • Hergebruik van producten, onderdelen, materialen en energie
  • Opwaardeerbaarheid
  • Herfabriceerbaarheid
  • Gebruik van kritische materialen

Deze aanpak biedt ook de basis om voor andere productgroepen ‘circulariteit’ te bepalen, en daarmee de fundering te leggen voor een circulaire economie in Europa en de rest van de wereld. Daarnaast biedt het een handvat om te komen tot afspraken voor duurzaam inkopen.


  • Uitvoeringsprogramma circulaire economie

NEN is trots om bij te dragen aan de uitvoering van het uitvoeringsprogramma circulaire economie van de Rijksoverheid. Voor de maakindustrie zorgen we al voor ambitieuze afspraken over de inzameling van matrassen, het ontwerp en de verwerking van elektrische producten en circulaire inkoop. De Nederlandse normcommissie NEC 111 volgt de mondiale normcommissie IEC/TC 111 en Europese normcommissie CLC/TC 111X Environment. Zij maken normen voor:

  • gereguleerde stoffen in elektrische producten
  • ecodesign
  • materiaalpaspoorten
  • materiaalpaspoortenmilieuinformatie op producten afvalverwerking (WEEE)

Consumptiegoederen

Onder de consumptiegoederen worden alle producten gerekend verstaan die na de gebruiksfase vrijkomen in huishoudens en op andere plekken. Van koffiebekers tot kleding en van de verpakking van frisdranken tot stofzuigers en meubelen. Het lang- of kort-cyclische karakter van deze producten vragen om verschillende benaderingen. Vragen ten aanzien van de deeleconomie, ‘products as a service’-concepten, circulair ontwerpen, produceren en inkopen, bio-based materialen komen allen in deze sector terug.


Afspraken over de gebruikte terminologie en de algemene eisen aan de inputstromen moeten de kwaliteit en leveringszekerheid van circulaire producten waarborgen.

Welke breed gedragen afspraken zijn nodig?

  • Afspraken over termen en definities
  • Afspraken over eisen aan inputstromen om materiaal hoogwaardig te kunnen hergebruiken
  • Afspraken over circulair ontwerp

Wat zijn de huidige ontwikkelingen?

  • Circulair textiel

Het aanbod van circulaire bedrijfskleding en circulair textiel neemt toe. Er zijn vele initiatieven om circulariteit in de textiel sector aan te jagen en op te schalen. Men worstelt nog met het vaststellen van gemeenschappelijke termen en definities met betrekking tot circulair textiel en de eisen aan de inputstromen om een eindproduct ook daadwerkelijk 'circulair textiel te mogen noemen'. NEN heeft een werkgroep met ruim 30 belanghebbende partijen opgericht voor de ontwikkeling van de Nederlands technische afspraak (NTA) voor circulair textiel. De geplande publicatiedatum is medio 2020.


  • Nederlands Technische Afspraak 'Matrassenetiket'

Een belangrijke stap in circulariteit is de samenstelling van matrassen. Daarvoor moet er inzicht zijn in de opbouw en de samenstelling van matrassen. In overleg met belanghebbende partijen worden afspraken gemaakt om op uniforme wijze inzicht in de keten te krijgen.

Afval en secundaire grondstoffen

Afvalverpakkingen zijn overal te vinden. Europese standaarden voor gescheiden inzameling en recycling kunnen bijdragen aan de hoogwaardige verwerking en toepassing van gescheiden ingezameld afval. De basisgedacht bij het sluiten van materiële kringlopen is dat afvalstromen weer gebruikt kunnen worden als grondstof.

Om tot hoogwaardige inzet van grondstoffen te komen, zijn afspraken vereist over onder andere de ‘end-of-waste’ status van materialen en producten. Maar ook over de kwaliteitseisen die aan secundaire grondstoff en gesteld moeten voor een veilige en gezonde toepassing.

Welke breed gedragen afspraken zijn nodig?

  • Afspraken over inzameling en verwerking van afval.
  • Opstellen van minimale acceptatie-criteria voor optimale verwerking.

Wat zijn de huidige ontwikkelingen?

  • Kwaliteit verpakkingsafval

De Europese normcommissie voor verpakkingen is gestart met het opstellen van specificaties en meetmethoden voor de kwaliteit van ingezameld verpakkingsmateriaal. In de huidige situatie verschillen deze per regio in Europa. Uniforme, Europese standaarden kunnen in belangrijke mate bijdragen aan een volwassen markt voor gescheiden inzameling en recycling.

  • Black Bear Carbon

Elk jaar neemt het aantal versleten banden met 1,5 miljard toe. De meerderheid wordt gedumpt of verbrand, waardoor enorme hoeveelheden CO2 vrijkomen en waardevolle grondstoffen verloren gaan. Om dit wereldwijde banden probleem op te lossen, heeft Black Bear Carbon een uniek carbonisatieproces ontwikkeld dat carbon black herwint uit versleten banden.

Biomassa en voedsel

Biomassa is een onmisbare grondstof in de circulaire economie en essentieel voor de afname van CO2-uitstoot. Vraagstukken rondom biomassa en voedsel bevinden zich daardoor in het hart van de circulaire economie.


Een stabiele, gezonde en veilige voedselproductie voorziet in onze primaire levensbehoeften.

Welke breed gedragen afspraken zijn nodig?

  • Afspraken om de kwaliteit en betrouwbaarheid voor hergebruik van grondstoffen aan te tonen.
  • Harmonisatie van regels, lagere drempels en minder regeldruk.
  • Afspraken zodat bedrijven innovatieve producten op de markt kunnen brengen.

Wat zijn de huidige ontwikkelingen?

  • STAR4BBI

STAR4BBI richt zich op het wegnemen van belemmeringen en het stimuleren van een ‘level playing field’ voor de bio-based industrie. Producenten van bio-based producten geven aan dat normen met specificaties van eigenschappen nodig zijn om tot marktacceptatie en marktopschaling te komen. >> Lees meer

  • Inzet van algen

Algen kunnen een belangrijke basis leveren in de circulaire economie, als grondstof voor bio-based producten in onder andere de farmacie en voedselindustrie. Op verzoek van de Europese Commissie worden hiervoor nu normen ontwikkeld die aan de markt duidelijkheid bieden voor de inzet van algen. >> Lees meer

  • Kwaliteitseisen voor secundaire meststoffen en bodemverbeteraars

De herziening van de Europese meststoffenverordening biedt een toekomstige juridische basis voor de erkenning van herwonnen meststoffen en bodemverbeteraars. Uitgangspunt is dat een meststof die voldoet aan de criteria, op de Europese markt kan worden gebracht met CE-markering, ongeacht de herkomst van de meststof.


Contact & meepraten

Om tot afspraken te komen zoekt NEN de samenwerking met private en met publieke partijen. Met de gevestigde orde en met innovatieve nieuwkomers. NEN vervult als onafhankelijke partner een spilfunctie in de verschillende projecten.


Bent u ook bezig met de overgang naar een circulaire economie en merkt u dat normen of richtlijnen nog niet geschikt zijn voor nieuw ontwikkelde producten, processen en/of diensten? Of misschien is uw product, proces of dienst zo vernieuwend, dat er nog geen normen of richtlijnen voor bestaan? Neem dan contact op met NEN, zodat we kunnen kijken welke mogelijkheden er zijn om normen aan te passen of op te stellen. Want juist dat is de rol van NEN: het bijeen brengen van partijen die belang hebben bij afspraken over een bepaald onderwerp.

Neem contact Boukje van Reijn, programmamanager bij NEN voor het speerpunt circulaire economie, vertelt u graag meer over de circulaire economie, de rol van NEN en hoe u kunt meepraten en meedoen. Boukje is bereikbaar op het telefoonnummer: 015 2 690 189. Of stuur een e-mail van circulair@nen.nl.