Heldere normen maken klimaatdoelen haalbaar

Duurzaamheid moet. Maar wat is duurzaam eigenlijk? Ondanks alle keurmerken en labels zijn er voor veel milieubewuste producten nog nauwelijks normen. 'Zelfs voor groene stroom is er nog altijd geen vast label', weet NEN’s clustersmanager Energie Jeannette Hofman-Züter. Een uitdagend rondetafelgesprek met alle belangrijke stakeholders was de aftrap voor gerichte actie.

Het omgaan met – en het tegengaan van - verregaande klimaatveranderingen is een van de grote uitdagingen van de 21ste eeuw. Het zijn uitdagingen die iedereen in de maatschappij aangaan, want iedereen is belanghebbend. Het gaat immers om de toekomstige leefbaarheid. Wij staan met z’n allen voor beslissingen, risico’s, kansen en vraagstukken, die nieuw zijn in de geschiedenis. Ze vragen om een structurele aanpak op de lange termijn. Grote kans dat de oplossingen voor de vraagstukken van nu worden gevonden in innovaties die nu nog helemaal niet bestaan.

Denkkracht verzamelen

Dat we met elkaar de schouders eronder moeten zetten, staat vast. Maar hoe begin je dan? Je brengt de belanghebbenden aan tafel - letterlijk. Daarom organiseerde NEN een rondetafelgesprek waarbij alle belangrijke stakeholders aanschoven. 'Overheden, wetenschappers en bedrijven zoeken allemaal op hun eigen manier naar oplossingen voor datzelfde gemeenschappelijke doel: duurzaamheid. Vanuit NEN willen we al die ideeën, mogelijkheden en energie aan elkaar koppelen', zegt Jeannette Hofman-Züter. Zij is als clustermanager Energie bij NEN de stuwende kracht achter de normalisatieagenda op het gebied van Klimaat & Duurzaamheid. 'Door verbinding te leggen tussen al deze partners, breng je hun denkkracht bij elkaar en daag je ze uit om samen na te denken over heldere afspraken. Want die geven grip, inzicht en eenduidigheid. Heldere normen helpen om de klimaatdoelen te halen.'

Knappe koppen

Hofman-Züter nodigde alle belangrijke spelers op dit onderwerp uit: bedrijven, wetenschappers, overheidsorganisaties en andere betrokkenen. Stuk voor stuk partijen die elke dag bezig zijn met duurzaamheid en klimaatbescherming, en die door hun omvang en invloed daar een enorm stempel op drukken. 'Overheidsinstanties, zoals het ministerie van Economische Zaken en Klimaat en Infrastructuur en Waterstaat, zaten aan tafel, maar ook knappe koppen van universiteiten en experts van gerenommeerde multinationals zoals BASF, Philips en AholdDelhaize', aldus Hofman-Züter.

'Er is nog geen eenduidige definitie van ‘groene stroom’. Groene stroom van de ene aanbieder is iets heel anders dan van een andere.’

Verkennende vragen

Met al die aanwezige kennis en betrokkenheid was vervolgens de vraag: hoe snijd je zo’n veelomvattend en belangrijk thema aan? Hofman-Züter: 'We hebben het hoofdthema ingedeeld in diverse deelgebieden. Zo spraken we tijdens de rondetafel over circulaire economie, energietransitie, klimaatadaptatie, klimaatbestendige landbouw en voedselproductie, milieu, weer, natuur en grondstoffen.' Nog steeds brede thema’s, die vervolgens beter ‘hanteerbaar’ werden gemaakt door een aantal verkennende vragen. 'Het begint bij de terminologie. Want wat is duurzaamheid precies? Het lijkt een triviale vraag, maar vergis je niet: zelfs van zoiets bekends als ‘groene stroom’ is er nog geen eenduidige definitie. Groene stroom van de ene aanbieder is heel anders dan van een andere.' Een andere basale vraag die opdook tijdens de rondetafel: als iets circulair is, is het dan ook per definitie duurzaam?

Normalisatie werkt

Vanzelfsprekend kwam ter tafel hoe normalisatie de komende jaren kan helpen om de wereld schoner en duurzamer te maken. Vaak zit NEN met partijen bijeen om ze te vertellen wat normalisatie kan betekenen. Dit keer draaiden ze het om. 'We wilden niet vertéllen dat normalisatie werkt, maar het uit de praktijk horen', zegt Hofman-Züter. Dat leverde een helder geluid op. 'Alle betrokkenen zien duidelijk in dat normalisatie keihard nodig is – en dat het werkt!' Dat bleek ook uit de reactie van een van de aangeschoven stakeholders: 'De retail/industrie vult de ambitie voor klimaatdoelstellingen liever zelf in, in plaats van dat er strenge regels worden opgelegd door de overheid. Met standaardisatie aan de slag gaan is een goed begin - omdat je dan allemaal hetzelfde uitgangspunt hebt.'

De consument aan tafel

Alle stakeholders vonden een plek aan de rondetafel, behalve die ene grote belanghebbende: de consument. De keuzes van consumenten bepalen immers hoe snel duurzaamheidsdoelen worden gehaald. 'We gaan consumenten zeker meer bij normalisatie betrekken. De consument gaat een belangrijke rol spelen, ook in de energietransitie. Door zijn keuze en acceptatie van producten en diensten, maar ook heel concreet als deelnemer en toeleverancier in energienetten – denk aan burgers die met eigen zonnepanelen energie aan het net leveren. Ook daarvoor zijn normen en afspraken nodig', aldus Hofman-Züter.

Veiligheid en duurzaamheid

Normalisatie helpt het vertrouwen van consumenten te verhogen, vonden de stakeholders. Daarmee versnelt het de acceptatie van een nieuw product of nieuwe dienst. Normen kunnen aantonen dat het met de veiligheid, duurzaamheid en milieuvriendelijkheid wel goed zit. Hofman-Züter: 'Tijdens de energietransitie komen er mogelijk nieuwe, innovatieve producten en diensten bovendrijven. Die zijn vaak geweldig, maar ook beangstigend voor de consument. Want is die nieuwe technologie wel zo veilig?'

Als voorbeeld geeft ze de discussie rondom het afvangen en opslaan van CO2. 'Dit gebeurt nu in lege gasvelden onder de zeebodem. Als je dat ook op land gaat doen, willen mensen uiteraard weten of dat veilig is. Een norm kan die veiligheid aantonen. En hoe sla je de CO2 precies op? Ook dat kun je in een norm vastleggen.'

Consumenten willen bovendien weten waar hun voedsel vandaan komt, terwijl de leveringsketen heel complex is geworden. NEN heeft daarom een norm over de chain of custody, waardoor de herkomst van ons voedsel duidelijker wordt. 'We gaan daar verder mee. Zo kunnen bedrijven makkelijker bewijzen dat in hun sojaproducten geen soja is verwerkt afkomstig van grond waarvoor oerbossen zijn gekapt. Een supermarktketen kan echt verschil maken als zij zulke eisen stellen aan hun leveranciers.'

Meten is weten

Of je een duurzaamheidsdoel bereikt, kun je pas zeggen als de doelen en resultaten kunt meten. Diverse stakeholders zien daarom ook bij metingen een belangrijke rol weggelegd voor normalisatie. Zodat er geen appels met peren worden vergeleken. 'Meetmethodes moeten eerlijk zijn en als dit niet het geval is dan wordt het al heel snel heel wankel. Het moet betrouwbaar zijn en eenvoudig. We beginnen met de politieke wil en vervolgens gaan we heel snel over op normalisatie', aldus een van de deelnemers.

Bereidheid tot stappen zetten

Dat een betere wereld bij je zelf begint, begrepen de gesprekspartners goed. Diverse keren in de online bijeenkomst werd de term coalition of the willing genoemd. Dat zijn bedrijven die concrete stappen zetten op het gebied van duurzaamheid. 'Neem Philips: uit eigen verantwoordelijkheid hebben zij bepaalde milieuvervuilende brandvertragers in de ban gedaan', memoreert Hofman-Züter. 'Bedrijven zoals Philips, BASF en AholdDelhaize hebben een voorbeeldfunctie. In hun slipstream moeten andere organisaties aanhaken en duurzaam denken en doen.'

Circulaire economie en normalisatie

Een van de deelthema’s tijdens de rondetafel was circulaire economie. Ook daarop kun je prima normen toepassen, zo blijkt. 'Recent hebben we bij het Europese normalisatie-instituut CEN een voorstel ingediend voor een nieuwe CEN-technische commissie op het gebied van circulaire visnetten. Die commissie gaat werken aan een Europees normalisatieverzoek met ambitieuze eisen op het gebied van milieu, circulariteit én technische eigenschappen. 'Zo spreekt het voorstel over circulaire businessmodellen en digitalisering van informatie ten behoeve van het tracken van materialen. 'Het is de vraag of dit allemaal onder die ene Europese norm gaat vallen. Als dat lukt, zijn we een heel eind', aldus Hofman-Züter. Tevens is er een Europees voorstel ingediend voor circulair textiel, dat afgelopen 15 februari is goedgekeurd.

CO2-footprint op verpakkingen

Na de eerste succesvolle rondetafel gaat NEN nu opnieuw in gesprek met alle deelnemers om erachter te komen wat er speelt in hun specifieke sectoren, en hoe NEN hen daarbij kan helpen. Zo kan NEN de Normalisatieagenda op het gebied van Klimaat & Duurzaamheid verder concretiseren. 'We gaan werken aan definities. Voor groene stroom bijvoorbeeld. En heel belangrijk: we gaan consumenten meer bij de normalisatie betrekken.' Een belangrijke vraag in de vervolggesprekken is of een CO2-footprint op verpakkingen haalbaar is. Consumenten kunnen dan snel zien of een product veel of weinig bijdraagt aan klimaatverandering. 'En we gaan nog een keer met de bouwsector om de tafel. Ook daar zijn grote ambities als het om duurzaamheid gaat.'

Sneeuwbaleffect

Zelf is Jeannette Hofman-Zuter eveneens helder over haar ambities: 'We gaan een sneeuwbaleffect op gang brengen. Door nu in gesprek te gaan en te bewijzen dat normalisatie werkt, ontstaat er vertrouwen. Dan kunnen we samen gericht verder op de ingeslagen weg. Met heldere afspraken en normen. Zodat ‘duurzaam’ niet meer alleen een marketingtrucje is, maar voor iedereen duidelijk is wat een product of dienst écht helpt bij klimaat- en milieubescherming.'

Hoe groen is groene stroom?

Welke opwekkers van stroom zijn daadwerkelijk groen? Groen opgewekte stroom is niet per definitie duurzaam. Hoe kun je groene stroom groener en duurzaam maken in de toekomst? NEN kan daarbij helpen en zo de energietransitie borgen en versnellen.

Meewerken aan de ambities?

In de Normalisatieagenda zijn per thema hoofdonderwerpen benoemd die voortkomen uit interviews en rondetafelgesprekken met stakeholders die zich regelmatig mengen in het maatschappelijk debat. NEN wil ook in de komende jaren met bedrijven en organisaties verder werken aan de ambities van Nederland. Juist door deze partijen met elkaar verbinden en samen grote stappen voorwaarts zetten helpen we Nederland vooruit.

Ook verder werken aan de ambities van Nederland en meepraten? Neem contact op met Maud Damme of Marc Ritter, e-mail normalisatieagenda@nen.nl