Normen dragen bij aan ons gevoel van welzijn en regie

Normalisatie gaat van oudsher over puur technische zaken. Toch kunnen normen ook een grote rol spelen rond zachte waarden in de samenleving. Dat bleek recent tijdens een online rondetafel, dat NEN in het kader van de Normalisatieagenda hield over het thema Leef- & werkomgeving. 'Als we in ons dagelijks leven – in wonen, werk en zorg – meer individuele keuzevrijheid krijgen tegenover centrale regie, dan brengt ons dat meer geluk. Normen kunnen een rol spelen in het ontsluiten daarvan.'

Normalisatie gaat van oudsher over de afmetingen van een schroefje, het voltage in een stopcontact of de breedte van het spoor. Technische afspraken dus. De schroef moet passen, elk elektrisch apparaat moet werken en de trein moet kunnen rijden. Normalisatie kun je ook op proces- en systeemniveau toepassen. Ideaal om grotere, niet direct tastbare, ontwikkelingen te stroomlijnen of te versnellen. Dé maatschappelijke opgaven van nu, waar normalisatie aan kan bijdragen zijn verduurzaming, vergrijzing en energietransitie. Om te kijken hoe normalisatie hierin iets kan betekenen, heeft NEN het thema Leef- en werkomgeving in de Normalisatieagenda opgenomen. 'Het is een heel breed thema', erkent Imola Ferro, clustermanager Zorg & Welzijn bij NEN. 'Onze intentie is om vooral te focussen op zaken die spelen in het leven van mensen: wonen, werk en zorg. Op die vlakken zijn er veel uitdagingen en behoeften. NEN kijkt samen met stakeholders welke ontwikkelingen er op die gebieden plaatsvinden. En welke rol normalisatie daarbij kan spelen om deze, waar mogelijk, te versnellen of vergemakkelijken.'

'Om het voor de partijen aan de rondetafel tastbaar te maken, plaatsen we de thematiek in de context van het leven in de stad', vult collega Willemien Bosch aan, clustermanager Materialen & Bouwproducten bij NEN. Ferro en Bosch zijn samen namens NEN verantwoordelijk voor het thema Leef- & werkomgeving. 'Zo kunnen we het telkens van een abstract niveau vertalen naar concrete vraagstukken, die heel direct invloed hebben op het dagelijkse leven van mensen zoals jij en ik.'

Een groene en leefbare stad

Aan de rondetafel, die recent over dit thema plaatsvond, schoven online diverse kopstukken uit de Nederlandse samenleving aan. Verschillende wetenschappers, woningcorporaties en bedrijven waren vertegenwoordigd. Al snel ging het over de kwaliteit van onze leef- en werkomgeving. De stakeholders stelden vast dat die toeneemt als de juiste keuzes voor de inrichting worden gemaakt. Keuzes die enerzijds ‘hoog over’ bijdragen aan de grote maatschappelijke opgaven en waarbij er anderzijds oog is voor individuele wensen van individuele mensen – de burgers van Nederland, de inwoners van onze steden en dorpen. Iets simpels als een groenstrook tussen huizenblokken kan al een groot verschil maken, weet ook Ferro: 'Kinderen die in de stad meer uitkijken op groen, hebben meer zin om buiten te spelen.' Wat de impact van groen in een stad is, kun je vatten in normen. 'Op het gebied van natuurinclusieve stadsontwikkeling zijn afspraken te maken', zegt Ferro. Zij geeft ook een ander voorbeeld hoe normen kunnen bijdragen. 'Nu zijn parkeervergunningen voor deelauto’s nog lokaal, gebonden aan een bepaalde stad of gemeente. Maak je zo’n parkeervergunning landelijk, dan kan dat zorgen voor veel snellere adaptatie van deelauto’s. En dus tot minder auto’s in de stad. En meer leefruimte.'

Regie op het leven

Als één ding duidelijk wordt tijdens de huidige COVID-19-pandemie, is het de enorme waarde van individuele bewegingsvrijheid en keuzevrijheid. Je ziet wat je allemaal kunt ontsluiten vanuit je huis. Alles loopt gewoon door. Je ziet ook welke invloed het heeft als je niet naar kantoor kunt. Je moet op zoek naar je eigen balans. Dit geldt natuurlijk binnen een bepaalde context, namelijk regie op het voor jouwzelf hanteerbare niveau. Voor de ene is dat een hoger niveau dan voor de ander. Dit staat uiteraard boven de minimale basisbehoeften als voedsel, woonruimte en kleding.

'Bedrijven moeten er straks rekening mee houden dat de een zijn werk het meest efficiënt thuis doet en de ander liever op kantoor', aldus Bosch. 'Dat die keuzevrijheid essentieel is voor ons geluk, was een gedeelde mening tijdens de rondetafel. De aanwezigen waren het er al snel over eens dat het gevoel van ‘regie’ onmisbaar is om je als mens tevreden en gelukkig te kunnen voelen. Het gevoel dat je je eigen keuzes kunt maken. Over je opleiding, je loopbaan, je gezondheid. Dat je regie hebt over je leven.'

'Dat die keuzevrijheid essentieel is voor ons geluk, was een gedeelde mening tijdens de rondetafel.’

Het is tijd om te ont-regelen

Een belangrijke constatering aan de rondetafel was de verschuiving van een overheid die zaken regelt naar mensen of groepen die dat onderling doen. “De overheid is van oudsher meer gericht op het voorkomen van het negatieve dan op het creëren van het positieve. Zeker in Nederland laten we dit graag aan de samenleving over”, klonk het. En ook: “De overheid en democratie zijn zichzelf aan het herontwikkelen. Er wordt veel ingezet op burgerparticipatie en burgerinitiatieven.'

Ook bleek duidelijk dat normen bij die verschuiving essentieel zijn. Die geven de houvast, wat nodig is voor zo’n organisch proces. 'We hebben de cultuur om met elkaar normen te maken waar je je aan kunt houden. Niet omdat de overheid ze heeft opgelegd, maar omdat ze zijn ontstaan uit hoe we er met z'n allen tegenaan kijken. Als je met bepaalde normen werkt, kun je als collectief meer bereiken.'

'Een van de vragen in de zorg is op dit moment hoe we kunnen ‘de-implementeren’. Door de vele regels is een grote administratieve last ontstaan en gaat veel energie en geld naar het proces, waar je natuurlijk liever meer nadruk op de zorg zelf legt. NEN kan hierbij een rol spelen door te kijken of bestaande normen nog relevant zijn of dat ze juist belemmerend werken voor de toekomstbehendige leef- en werkomgeving." Bosch vat het gevoel aan tafel treffend samen: 'Regels mogen innovatie niet in de weg staan. Veel organisaties willen liever de-implementeren, ont-regelen, en outputgericht met normen aan de slag.'

Zachte stemmen een podium geven

De trend van burgerparticipatie sluit aan bij het toenemende gevoel in de samenleving niet gehoord te worden. Politiek en grote bedrijven staan te ver weg. 'We hebben op dit moment te maken met ontzettend veel harde stemmen. Mensen die hun mening duidelijk uiten. En een grote groep zachte stemmen, die veel genuanceerder zijn en wel degelijk de dilemma’s zien en niet zo snel hun mening uiten wordt hierdoor minder gehoord', aldus een van de rondetafel-deelnemers. Het is een grote uitdaging om die zachte stemmen niet van je te laten vervreemden. Normalisatie kan dat. Daarmee breng je alle partijen bij elkaar.

Aan normalisatie wordt eveneens een rol toegedicht op het gebied van social media, daar waar ook de hardste stemmen het meeste geluid maken. Ferro: 'Big Tech-bedrijven hebben de macht om bepaalde informatie wel of juist niet te ontsluiten. Op basis van algoritmen krijg je een selectie aan informatie voorgeschoteld. Dat speelt zich af op een meta-niveau, maar raakt iedereen. Normen kunnen een belangrijke rol spelen.' Normen dragen immers bij aan openheid; een voorwaarde voor alle vormen van objectieve uitwisseling van data. Bij een opkomende technologie als Artificial Intelligence kunnen er heel nare situaties ontstaan als je geen open afspraken maakt over het algoritme. Bosch: 'Het hebben van duidelijke normen voor de wijze waarop data verzameld en gebruikt wordt, zorgt voor transparantie en vertrouwen. Je kunt met een gerust hart af gaan op de uitkomsten van de keuzes die op basis van deze data gemaakt worden. Transparantie is van groot belang voor eerlijke data en het gebruik van algoritmen.'

Modulariteit en flexibiliteit

In deze tijd van continue verandering zien de stakeholders een groeiende behoefte aan flexibiliteit en toekomstbehendigheid. Voorbeelden van flexibiliteit zijn maatwerk in een zorgverzekering, de flexibele werkweek, maar ook het gebruik van bouwstenen, voor systemen en stelsels van databeheer. Bosch denkt meteen ook aan modulariteit in de bouw. 'Je wilt schaalvoordeel koppelen aan maatwerk, maar dat is nog niet zo makkelijk. Verschillende woonwensen, maar ook eisen die per gemeente verschillen, hinderen de ontwikkeling van modulair bouwen. Nu gaat er vaak veel tijd, geld en energie zitten in het ’leveren van maatwerk. Kan dat niet beter, slimmer? En wat te denken van het gemakkelijk aanpassen van woningen voor specifieke woonwensen per bewonersgroep. Deze woningen kunnen dan zo worden aangepast dat een woning ook geschikt wordt voor bijvoorbeeld iemand met een rolstoel.'

Van technologische naar systeemnormen

Wat tijdens rondetafel nog eens helder boven water kwam, is dat technologische ontwikkeling en innovaties op productniveau belangrijk zijn én blijven, maar dat de impact van deze ontwikkelingen en innovaties afhangt van keuzes op proces- en systeemniveau. 'Het zwaartepunt verschuift van technische productgeoriënteerde oplossingen naar de inrichting van geïntegreerde processen en systemen', zegt Ferro. Met andere woorden: niet alles past meer naadloos op elkaar. Als je de ene keuze maakt, heeft dat ook elders gevolgen. Een sprekend voorbeeld is de aardgasvrije wijk, één van de tastbare voorbeelden van de nu lopende energietransitie. Proefprojecten met aardgasvrije wijken laten zien dat ‘van het gas af’ niet één technische handeling is – ‘de gaskraan dicht draaien’ – maar dat veel verschillende partijen met elkaar moeten spreken, voordat het ook daadwerkelijk lukt zonder allerlei nieuwe problemen of uitdagingen. 'De proeven met aardgasvrije wijken laten zien dat het proces eenvoudiger moet. Ook bij zoiets gaan normen enorm helpen,' besluit Bosch.

Meewerken aan de ambities?

In de Normalisatieagenda zijn per thema hoofdonderwerpen benoemd die voortkomen uit interviews en rondetafelgesprekken met stakeholders die zich regelmatig mengen in het maatschappelijk debat. NEN wil ook in de komende jaren met bedrijven en organisaties verder werken aan de ambities van Nederland. Juist door deze partijen met elkaar verbinden en samen grote stappen voorwaarts zetten helpen we Nederland vooruit. Ook verder werken aan de ambities van Nederland en meepraten? Download de Normalisatieagenda en neem contact op met Maud Damme of Marc Ritter, e-mail normalisatieagenda@nen.nl.