Data delen is sleutel naar doorbraak in mobiliteit

Een belangrijk thema binnen de Normalisatieagenda van NEN is ‘mobiliteit van de toekomst’. Mobiliteit vormt een belangrijke voorwaarde voor onze welvaart en is onontbeerlijk voor handelsland Nederland. Tijdens een eerste rondetafel spraken stakeholders binnen het onderwerp over wat er nodig is om onze mobiliteit te bestendigen én te verbeteren.

Mobiliteit is voor Nederland van groot belang. Het is een vorm van welvaart dat je snel en efficiënt van A naar B kunt reizen. Mobiliteit is ook belangrijk in het transport- en exportland dat Nederland is. Dichtslibbende wegen, een overbelast openbaar vervoer of een tegen de grenzen aanlopend Schiphol raken ons op diverse manieren, al lijken sommige mobiliteitsuitdagingen in de huidige corona-pandemie ver weg.

In de verwachting dat de mobiliteit in Nederland de lijn van ‘het oude normaal’ weer zal oppakken, is in de rondetafel gesproken over drie belangrijke, onderling verbonden, maatschappelijke opgaven op het gebied van mobiliteit: duurzaamheid, congestie en veiligheid. 'De transitie naar uitstootvrije mobiliteit is de komende jaren een belangrijk onderwerp binnen het thema ‘mobiliteit van de toekomst', aldus Johan van Velthoven, namens NEN. Van Velthoven is als clustermanager Industrie en Veiligheid ook verantwoordelijk voor het deelgebied Logistiek en Mobiliteit. 'Ook andere zaken spelen een grote rol. Zoals de vraag hoe we kunnen voorzien in de toenemende behoefte aan mobiliteit binnen de beperkte beschikbare ruimte. Ook speelt veiligheid een rol, fysieke veiligheid, maar ook veiligheid in de zin van ‘vertrouwen’. Hoe zorg je dat de data-uitwisseling, die nodig is bij toekomstige mobiliteit, veilig verloopt? Vertrouwen is een voorwaarde voor de adaptatie van nieuwe vervoersvormen.'

Hoofdrol voor ICT

Om de mobiliteitsopgaven het hoofd te bieden, is een transitie nodig. Daarover waren alle aangeschoven stakeholders (o.a. het Ministerie I&W, Bovag, ANWB, NS, TNO, ProRail) het eens. Een transitie waarin het bezit van mobiliteit wordt verlegd naar toegang tot en gebruik van mobiliteit. En waarin menselijke gewoontes en gedrag veranderen. Een hoofdrol in de mobiliteitstransitie is weggelegd voor ICT-technologie. Van Velthoven: 'In de rondetafel waren we unaniem: de ruimte is beperkt in Nederland - we kunnen niet nóg meer wegen bouwen. Een oplossing is dat we optimaler gebruik maken van wat er is. Automatiseren lijkt de oplossing, zodat auto’s en treinen dichter op elkaar kunnen rijden.'

‘Data’ is daarin het toverwoord. Data zijn belangrijk rondom autonoom rijden, om verkeer te meten en te regelen en om vervoers- en transportstromen te optimaliseren. Real-time data helpen om de beste keuzes te maken als het gaat om routes, momenten en modaliteiten. Daarnaast helpen data om menselijk gedrag te beïnvloeden. Bijvoorbeeld door het geven van financiële prikkels om op een bepaald moment juist wel of niet de weg op te gaan. En er blijft uiteraard aandacht nodig voor verbetering en optimalisatie van de fysieke infrastructuur: van voertuigen tot mobiliteitsknooppunten (hubs).

'Real-time data helpen om de beste keuzes te maken als het gaat om routes, momenten en modaliteiten.’

Data delen wordt de uitdaging

Het inzetten van data kan alleen succesvol zijn als de diverse dataverstrekkers hun informatie delen. Maar dat delen is een heet hangijzer, weten de partijen aan tafel: 'Data en informatie zijn de belangrijkste elementen voor de noodzakelijke mobiliteitstransities. Het delen en gemeenschappelijk gebruik van data is essentieel om doorbraken te bewerkstelligen, maar iedere individuele partij blijft vooralsnog vasthouden aan zijn eigen positie met zijn eigen data.' De grote vraag is: wie van de betrokken partijen wil als eerste zijn waardevolle data te delen? Er is een delicate balans tussen het creëren van een gelijk speelveld en het op het spel zetten van je concurrentiepositie. Druk vanuit de overheid kan bijdragen aan een doorbraak: alle stakeholders moeten hun data beschikbaar stellen en delen. Alleen, dit vraagt om een moedige proactieve overheid. 'De Nederlandse overheid moet stappen vooruit afdwingen, klonk het tijdens de rondetafel. Van Velthoven: 'Het niet delen van data werkt remmend op de gewenste snelheid voor het bereiken van de doelstellingen. Er is nog onvoldoende vertrouwen dat data delen je niet schaadt, maar juist veel oplevert.'

Nederland testland voor nieuwe mobiliteit?

De rondetafel ging ook in op de mogelijkheden van Nederland op het gebied van mobiliteitsinnovaties. 'Tussen de grootmachten in de internationale mobiliteits-industrie is Nederland een neutrale oase, die bij uitstek geschikt is om technologisch experimenten te faciliteren', aldus een van de stakeholders. Juist die neutrale positie biedt ons land kansen. De vraag is of Nederland zich moet opwerpen als ideaal testland voor nieuwe mobiliteitsconcepten zoals Hyperloop vacuümtreinen, vliegende auto’s zoals de Pal-V en technieken voor autonoom rijden. 'Nederlandse partijen, die sterk zijn in onderzoek en toetsing, kunnen ook internationaal een belangrijk rol spelen. Denk aan universiteiten, de RDW en TNO. Maar je moet dan ook andere partijen hun rol laten spelen, zoals verzekeraars. Soms zijn praktijkproeven met prototypen niet mogelijk, simpelweg doordat de aansprakelijkheidsverzekering niet rond komt', aldus Van Velthoven. 'Het zou fijn zijn als we ook dat soort drempels kunnen wegnemen door partijen constructief bij elkaar aan tafel te krijgen.'

Heldere afspraken over Hyperloop

NEN speelt een belangrijke rol bij het samenbrengen van de diverse stakeholders aan tafel. 'Als onafhankelijke partij kan NEN de discussie faciliteren over het belang en noodzaak tot het delen van data. Als onafhankelijke partij is NEN hierbij in staat om drempels en belemmeringen zichtbaar en bespreekbaar te maken.' Ook met bestaande kennis, netwerk en, niet te vergeten, bestaande databases aan normen kan NEN van grote waarde zijn voor de mobiliteit van de toekomst. 'Neem de Hyperloop. Dankzij normalisatie hebben we nu al bereikt dat alle partijen die in binnen- en buitenland aan onderdelen voor de Hyperloop werken, met elkaar in gesprek gaan. Zodat al die componenten straks ook écht op elkaar aansluiten.'

Een andere belangrijke rol van normalisatie is dat je op een onderbouwde manier de veiligheid van je systemen gaat aantonen. Van Velthoven: 'Als je door middel van een norm kunt laten zien dat een techniek echt grondig getest en dus veilig is, versnel je de adaptatie. Ook als daarover nog geen bestaande wet- en regelgeving is, kun je nieuwe technieken zo toch normaliseren en daarmee real-life testen op een verantwoorde manier mogelijk maken. Afspraken over veiligheid en aansprakelijkheid kunnen innovatieve mobiliteitsontwikkelingen versnellen.'

Verbinden

De rondetafel is de eerste stap richting afspraken rondom toekomstige mobiliteit. Voor Van Velthoven en NEN is het nu tijd voor fase twee. 'Er liggen duidelijk uitdagingen op het gebied van het delen van data. Nu volgt een periode waar individuele partijen de drempel durven over te stappen. We gaan op zoek naar de issues van elke stakeholder. Ook dat is normaliseren. Het is voor negentig procent bruggen bouwen en slechts voor tien procent afspraken en normen maken.'

Hoeveel nieuwe normen er feitelijk nodig zijn voor de toekomstige mobiliteitsvraagstukken kan Van Velthoven nog niet inschatten. 'Er bestaan al veel normen op het gebied van mobiliteit, die we mogelijk ook voor de transitie kunnen aanpassen of hergebruiken. Dus een nieuwe normcommissie, die allerlei nieuwe normen gaat vastleggen, is vooralsnog niet het eerste waar we aan denken. Wel willen we binnen de normcommissies die er al zijn, kijken welke normen we eruit kunnen pakken, die zich concentreren rondom data-uitwisseling en daar stappen in zetten via een platform of community. Contact leggen en partijen de drempel over krijgen, verbinden, dat gaan we de komende maanden doen.'

Meewerken aan de ambities?

In de Normalisatieagenda zijn per thema hoofdonderwerpen benoemd die voortkomen uit interviews en rondetafelgesprekken met stakeholders die zich regelmatig mengen in het maatschappelijk debat. NEN wil ook in de komende jaren met bedrijven en organisaties verder werken aan de ambities van Nederland. Juist door deze partijen met elkaar verbinden en samen grote stappen voorwaarts zetten helpen we Nederland vooruit. Ook verder werken aan de ambities van Nederland en meepraten? Download de Normalisatieagenda en neem contact op met Maud Damme of Marc Ritter, e-mail normalisatieagenda@nen.nl