Normalisatie is een essentieel puzzelstukje voor technologisch leiderschap

Sleuteltechnologieën zijn technologieën die doorslaggevend zijn voor het toekomstige verdien- en concurrentievermogen. Dankzij hoogwaardige kennis en innovatiekracht loopt Nederland daarin op aantal fronten voorop. Een normalisatiestrategie wordt essentieel om die verworven topposities te behouden en zo goed mogelijk uit te bouwen. Daarnaast helpen nieuwe afspraken bij het aangaan van brede maatschappelijke uitdagingen zoals ‘zorg van de toekomst’ of in ‘mobiliteit van de toekomst. Kortom, we hebben normen nodig voor de vierde industriële revolutie.

Volgens de NWO, de Nederlandse Organisatie voor Wetenschappelijk Onderzoek, is een sleuteltechnologie ‘een technologie die wordt gekenmerkt door een breed toepassingsgebied of bereik in innovaties en sectoren’. Hoewel de Nederlandse sleuteltechnologieën sterke overeenkomsten hebben met wat wereldwijd key enabling technologies heet, gebruikt de NWO deze term voor technologieën ‘waar Nederland wetenschappelijk in uitblinkt en waarin de komende jaren wetenschappelijke en economische groei wordt verwacht’. Het zijn er acht:

  • geavanceerde materialen
  • chemische technologieën
  • digitale technologieën
  • engineering- en fabricagetechnologieën
  • life science-technologieën
  • nanotechnologieën
  • fotonica & lichttechnologieën
  • kwantumtechnologieën.

Stuk voor stuk brede paraplu’s voor innovaties zoals 3D-printen, supersnelle kwantumcomputers, energiezuinige fotonische chips, robotica, nanomedicijnen, katalyse en blockchain. Veelal veelbelovende toekomstige sleuteltechnologieën dus. Elk met een fundamentele impact op wetenschap, economie en samenleving.

Concurrentiekracht

Omdat de innovatieve en baanbrekende technologieën de hele wereld aangaan, is er voor de Nederlandse overheid, wetenschapsinstellingen en bedrijven een stevige mondiale concurrentiefase in aantocht. Een nieuwe situatie waarin we als Nederland of Europa veel kansen gaan krijgen, maar we ze alleen kunnen verzilveren als we ons tijdig goed weten te positioneren, meent Marc van Steenoven, Senior Strategic Partnership Manager bij NEN. 'Een veel genoemd voorbeeld is het verschil van onderzoeks- en ontwikkelcapaciteit op mondiaal niveau. Waar we in Nederland met enkele tientallen mensen aan een technologie werken, in bedrijf of een cluster, doen ze dat in de VS al snel met enkele honderden mensen. En in China met een veelvoud daarvan. Als je in dat spel probeert te winnen, wordt het erg lastig, omdat we het simpelweg afleggen tegen die grootmachten qua omvang en kapitaal.' We moeten dus wél ‘groot’ dromen, vindt Van Steenoven, maar dat wel in het verlengde plaatsen van ‘slim’ handelen. 'Nederland zou strategischer en dus gerichter te werk moeten gaan op het gebied van innovatiebeleid en sleuteltechnologieën. Hierdoor versterken we onze krachten en zijn we beter in staat de kansen van het mondiale speelveld te benutten.'

Muurtje om je kennis bouwen

Een belangrijke manier om Nederlands technologische inzichten vast te houden en te beschermen, ligt deels in normalisatie, weet Van Steenoven. 'We moeten ervoor zorgen dat we een beschermend ‘hekje’ zetten om nieuwe (deel)technologieën of toepassingen die we hier bedenken en ontwikkelen. Dat wij als land het initiatief houden bij het opstellen van bepaalde internationale normen of op zijn minst goed betrokken blijven om ervoor te zorgen dat onze belangen geborgd blijven. Zo voorkom je dat grootmachten als de VS of China bepalen hoe wij onze maatschappelijke uitdagingen kunnen oplossen of dat onze innovaties überhaupt in het buitenland geaccepteerd worden. Andersom geldt natuurlijk hetzelfde, namelijk dat de criteria helder zijn wanneer je van buitenlandse innovaties gebruik wilt maken. Bijvoorbeeld uniforme performance indicatoren, materiaaleigenschappen of testmethoden.' Van Steenoven benadrukt dat het ontwikkelen van normen rondom nieuwe, veelbelovende technieken om zéér grote belangen gaat. 'Als land of industrie wil je niet dat over tien, twintig jaar de kennis voor het oplossen van economische of maatschappelijke vraagstukken alleen in het buitenland te vinden is.'

'Als land of industrie wil je niet dat over tien, twintig jaar de kennis voor het oplossen van economische of maatschappelijke vraagstukken alleen in het buitenland te vinden is.'

Eerder nadenken over normalisatie

Van Steenoven ziet vaak dat er over normalisatie, op het gebied van innovatie en technologieontwikkeling, wel wordt nagedacht, maar helaas in een te ver gevorderd stadium. 'Bij innovatiemanagement kun je zogenaamde TRL’s gebruiken, kort voor Technology Readyness Level. Dat is een numerieke kwalificatie van waar je zit ten opzichte van innovatie en markttoepassing. Vanaf niveau 1 doe je fundamenteel onderzoek en op niveau 10 zit je voor je marktintroductie. 'Als je normalisatie pas betrekt in die laatste fasen, ben je te laat.' Daarnaast heeft men toch ook te maken met bestaande kaders vanuit wet- en regelgeving waar je, als innoverende partij of consortium, op moet voorsorteren.

Een simpel voorbeeld laat zich schetsen door de ontwikkeling van een slimme volledig autonome elektrische auto. Deze auto zal in heel de wereld rondrijden en op basis van praktijkervaringen (data) de software al dan niet automatisch verbeteren/aanpassen over hoe om te gaan met verschillende situaties, bijvoorbeeld overstekende voetgangers. Hoe geavanceerd deze auto ook zal zijn, met bijvoorbeeld een complex AI programma, nog steeds zal deze om moeten kunnen gaan met ‘oude’ innovaties, zoals wegmarkeringen (zebrapad), verkeersborden (oversteekpunt) of verkeerlichten. In veel van deze situaties zal men daarom bestaande normen tegen komen en nieuwe moeten ontwikkelen om de basis te creëren voor veilig vervoer van de toekomst. Men bouwt dus voort op bestaande kennis en voegt nieuwe kennis toe. Juist dat inzicht maakt dat vroegtijdig kijken naar de context, waarin een nieuwe (deel)technologie moet functioneren én welke eisen daarin worden gesteld, zeer belangrijk zijn.

Aan tafel met de stakeholders

Het vroegtijdig in ogenschouw nemen van normalisatie in het innovatieproces is de insteek van de aankomende eerste rondetafel die voor de zomer zal plaatsvinden. Uit de eerste gesprekken met key stakeholders kwam naar voren dat er rondom het thema sleuteltechnologie vooral eerst een systeemdiscussie moet worden gevoerd. Van Steenoven noemt het een soort van terug-naar-de-tekentafel-sessie, maar dan met normalisatie erbij. 'Het is niet de insteek om te gaan bespreken waar zaken in de markt anders georganiseerd moeten worden of hoe de overheid zijn beleid moet vormgeven. Het zal specifiek gaan over de wijze waarop het instrument van normalisatie meer vroegtijdig in ogenschouw kan worden genomen, zodat wij als nationaal instituut maximaal kunnen ondersteunen in het succesvol naar de markt brengen van Nederlandse innovaties.'

Polderen

Op zoek naar het ideale systeem om innovaties internationaal te laten gedijen, ben je al snel geneigd om Amerikaanse of Chinese systemen te kopiëren. Maar voor ons land lijken zulke systemen minder goed of zelfs niet te werken. In China is er meer regie en structuur waarbinnen gewerkt wordt. In de VS zie je vooral meer ondernemerschap en bereidheid tot risicovolle investeringen; ‘Hier heb je 5 miljoen en doe je ding’. Voor Nederland, en ook binnen Europa, is de situatie wezenlijk anders. Dat maakt de kans op internationaal succes natuurlijk niet kleiner! Van Steenoven: 'In Nederland wordt veel onderling afgestemd tussen belanghebbende partijen. Rondom ieder innovatiethema zie je stakeholders als de Rijksoverheid, onderzoeksinstelling, ontwikkelingsmaatschappijen, branches, regio’s, gemeenten en steden, proeftuinen, subsidieverstrekkers en natuurlijk het bedrijfsleven bij elkaar komen om iets te organiseren. Een hele lijst, met soms heel verschillende belangen, waardoor we niet altijd even snel gaan. Maar het polderen zit in onze genen en biedt ook juist duidelijke voordelen. Dat je samen een doel voor ogen hebt en daar ook gezamenlijk aan werkt. Of gebruik kunt maken van elkaars kennis, netwerk of posities. Laten we juist die krachten inzetten om tot een gezamenlijke aanpak te komen met als doel een scherpere prioriteitstelling voor normalisatie, die bijdraagt aan onze (toekomstige) internationale concurrentiepositie.'

Blik vooruit

Hoe nu verder? Na de individuele gesprekken met stakeholders volgen verschillende rondetafels, kondigt Van Steenoven aan. Daarin hoopt NEN enerzijds een systeemdiscussie te voeren en anderzijds tot een prioriteitstelling te komen op het gebied van verschillende sleuteltechnologieën. 'De Normalisatieagenda, zoals die er nu ligt, is een goede eerste aanzet om nationale accenten en prioriteiten inzichtelijk te maken. Een roadmap zou een mooie volgende stap zijn om te beschrijven hoe we ons daarin gezamenlijk gaan bewegen naar het resultaat dat we allen voor ogen hebben: Nederland Innovatieland!'

Meewerken aan de ambities?

In de Normalisatieagenda zijn per thema hoofdonderwerpen benoemd die voortkomen uit interviews en rondetafelgesprekken met stakeholders die zich regelmatig mengen in het maatschappelijk debat. NEN wil ook in de komende jaren met bedrijven en organisaties verder werken aan de ambities van Nederland. Juist door deze partijen met elkaar verbinden en samen grote stappen voorwaarts zetten helpen we Nederland vooruit. Ook verder werken aan de ambities van Nederland en meepraten? Download de Normalisatieagenda en neem contact op met Maud Damme of Marc Ritter, e-mail normalisatieagenda@nen.nl.